Kavram
Derefleksiyon (Dereflection)
Derefleksiyon, Viktor Frankl'ın geliştirdiği bir tekniktir: Dikkatinizi kendi performansınızdan ya da belirtilerinizden çekip sizi aşan bir işe veya kişiye yönelterek giderek büyüyen bir kısır döngüyü kırarsınız.
Bazı şeyler, doğrudan üzerine gittiğiniz anda bozulur. Uyku, rahat bir sohbet, cinsel haz ve sakinlik böyle işler. Frankl bu tuzağın iki parçasını adlandırdı. Aşırı niyet (hyper-intention), bir sonucu o kadar şiddetle istemektir ki istek sonucun önünü keser. Aşırı gözlem (hyper-reflection) ise kendi hâlinizi o kadar yakından izlemektir ki izlemek sorunun ta kendisi olur. Uykunuzun gelip gelmediğini, sesinizin titreyip titremediğini kontrol ettikçe durum kötüleşir. "Daha çok gayret edin" ya da "rahatlayın" tavsiyesi döngüyü besler, çünkü dikkati yine size çevirir. Derefleksiyon belirtiyle savaşmaz, onunla tartışmaya da girmez. Dikkate daha iyi bir iş verir: çözülecek bir sorun, ilgilenilecek bir insan, bitirilecek bir iş. Mutluluk gibi bu hâller de yakalanmaz, kendiliğinden gelir. Başka bir şeye daldığınızda yan ürün olarak ortaya çıkarlar. Asıl beceri dikkati bastırmak değildir, onu nereye yönelteceğinizi seçmektir.
Gerçek hayattan bir örnek
İzmir'de muhasebeci olarak çalışan Selin, iki aydır gece yarısı yatakta saat hesabı yapıyor: "Şimdi uyusam altı saat uyurum." Her hesap uykuyu biraz daha kaçırıyor. Bir gece uyumaya çalışmayı bırakıyor. Işığı kısıp yeğeninin üniversite başvurusu için yazacağı tavsiye mektubunu kafasında kurmaya başlıyor. Hangi anıyı anlatacağını, mektubu hangi cümleyle bitireceğini düşünürken saate bakmayı unutuyor. Sabah, ne zaman uyuyakaldığını hatırlamıyor.
Nasıl kullanılır
- 1Döngüyü adlandırın: Zorla elde etmeye çalıştığınız hâli (uyku, sakinlik, etkileyici görünmek) ve ona eşlik eden sürekli kontrolü fark edin.
- 2An gelmeden önce dışarıda bir hedef seçin: bir dinleyicinin sorusu, çözülecek bir problem ya da sizden bir şey bekleyen biri.
- 3Kontrol etme isteği geri döndüğünde onunla tartışmayın. Dikkatinizi sakince o hedefe getirin, gerektiği kadar tekrar.