Kavram
Salt Maruz Kalma Etkisi (Mere-Exposure Effect)
Salt maruz kalma etkisi, bir şeyin hiçbir yönü iyileşmediği hâlde, yalnızca onunla tekrar tekrar karşılaştığımız için onu daha çok sevme eğilimimizdir.
Psikolog Robert Zajonc 1960'larda katılımcılara anlamsız kelimeler, Çince karakterler ve tanımadıkları yüzler gösterdi. Bazılarını bir kez, bazılarını defalarca gösterdi. Katılımcılar bir uyaranı ne kadar sık görmüşlerse onu o kadar beğendi, oysa onun hakkında yeni hiçbir şey öğrenmemişlerdi. Beyin, kolay işlenen şeyi iyi bir şey olarak okur. Tanıdık olan zahmetsiz gelir, zahmetsiz olan da güvenli. Atalarımızın dünyasında bu makul bir kestirmeydi: daha önce görülüp zarar vermemiş olan büyük ihtimalle tehlikesizdi. Karar anında ise yanıltır, çünkü tekrar kanıt kılığına girer. Mevcut işiniz, şehriniz, tedarikçiniz ya da projeniz yıllarca maruz kalma biriktirmiştir. Alternatifin elinde ise birkaç sohbet vardır. Buna kayıptan kaçınma da eklenince mevcut durum yarışa çifte avantajla başlar. Chip ve Dan Heath'in uyarısı da budur: bildiğiniz yol, olduğundan daha güvenli görünür.
Gerçek hayattan bir örnek
Burak sekiz yıldır Kadıköy'de oturuyor. İş yeri Ataşehir'e taşınınca orada daha geniş ve ayda 4.000 TL daha ucuz bir daire buluyor, ama içi rahat etmiyor: "Kadıköy benim semtim." Oturup hesap yaptığında mevcut düzenin ona her gün 90 dakika yola mal olduğunu görüyor. Kadıköy sevgisinin bir kısmı semtin kendisinden, bir kısmı da sekiz yıllık alışkanlıktan geliyor. Karar vermeden önce iki hafta sonunu Ataşehir'de geçiriyor. İkinci haftanın sonunda yeni semtin kafeleri de tanıdık gelmeye başlıyor.
Nasıl kullanılır
- 1İlk görüş testini uygulayın ve kendinize şunu sorun: "Bu seçeneği bugün ilk kez görseydim yine seçer miydim?"
- 2Etiketleri kaldırın. Seçenekleri isimsiz olarak, önceden yazdığınız ölçütlere göre ya da kör bir denemeyle karşılaştırın ki kararı aşinalık vermesin.
- 3Alternatife de maruz kalma süresi tanıyın. Büyük karardan önce küçük ve geri alınabilir bir deneme yapın, yargınızı ona alıştıktan sonra verin.