Kavram
Yetenek yerine süreç
Yetenek yerine süreç, Dweck'in övgü çalışmalarından çıkan kuraldır: Yeteneği övmek insanları kırılgan ve kaçıngan yapar, çabayı ve stratejiyi övmek ise direnmelerini sağlar. Aynı kural kendinizle nasıl konuştuğunuz için de geçerlidir.
Deneylerde zeki oldukları için övülen çocuklar daha kolay bulmacaları seçti, puanlarını olduğundan yüksek bildirmeye daha yatkın oldu ve iş zorlaşınca ilgisini kaybetti. Çok çalıştıkları için övülen çocuklar ise daha zor bulmacaları seçti ve onlardan keyif aldı. Tek bir övgü cümlesi, çocukların seçimlerini değiştirmeye yetti. Yetenek övgüsü yeteneği korunması gereken bir şeye dönüştürür. Süreç övgüsü ise çabayı, stratejiyi ve sebatı öne çıkarır; zorluk da bunların kullanıldığı alan hâline gelir. Çoğu yetişkin çocukken yeteneği için övüldü ve şimdi aynı şeyi kendine yapıyor: Kötü bir günün ardından iç ses "İlk iki dakikaya hazırlanmamıştım" demek yerine "Bu işte umutsuz bir vakayım" der. Kendinizle konuşurken de çocuklar için geçerli olan kural geçerlidir: Övgüyü de eleştiriyi de sürece yöneltin. Ne denedim, ne işe yaradı, neyi değiştirirdim? Belirleyici olan hiçbir zaman siz değildiniz; stratejinizdi. Yeniden denemeyi akla yatkın kılan da yalnızca stratejiyi değerlendirmektir.
Gerçek hayattan bir örnek
Hatay'da bir restoranda genç bir aşçının akşam servisi kötü geçiyor ve kendini "Bu mutfak için fazla yavaşım" diye düşünürken yakalıyor. Bu düşünceyi bir süreç değerlendirmesine çeviriyor: Ana yemekler hazır olmadan başlangıçları tabağa koymuş, garnitürü de önceden hazırlamamıştı. Ertesi akşam önce hazırlığı yapıyor, tabakları en son diziyor. Şef hiçbir şey söylemiyor; o mutfakta bu bir övgü sayılır.
Nasıl kullanılır
- 1Kötü giden her işten sonra iki satır yazın: Ne denedim, neyi değiştirirdim? Kendiniz hakkında sıfat kullanmayın.
- 2Kendinizi asla yeteneğiniz için değil, çabanız ve stratejiniz için övün.
- 3Yönettiğiniz ya da yetiştirdiğiniz insanlar için de aynısını yapın; kurduğunuz cümle zihniyeti biçimlendirir.