Aklını En Doğru Şekilde Kullan
Carol S. Dweck
Mindset
Aklını En Doğru Şekilde Kullan (Mindset), Carol Dweck'in tek bir inanç üzerine onlarca yıl süren araştırmasını anlattığı kitaptır: Yetenek sabit midir, yoksa geliştirilebilir mi? Sabit zihniyet her işi bir hüküm olarak görür ve zorluktan kaçar. Gelişim zihniyeti ise yeteneğin çaba ve doğru stratejiyle inşa edildiğine inanır, başarısızlığı da bir bilgi sayar. Dweck'in övgü çalışmaları, yeteneği övmenin kırılganlık, süreci övmenin ise sebat getirdiğini gösterir. Zihniyeti değiştiren iki kelime de şudur: "henüz değil".
Düşük özgüven dediğiniz şeyin büyük kısmı, yeteneğin sabit olduğu inancıdır; bu inançla her sınav sizin hakkınızda verilmiş bir hükme dönüşür. Dweck'in araştırması bu inancın nereden geldiğini, size neye mal olduğunu ve inancı değiştirdiğinizde aynı sınavın nasıl bir pratiğe dönüştüğünü gösterir.
Kitabın özü
Stanford Üniversitesi'nde psikolog olan Dweck, meslek hayatını bir soruya adadı: Neden bazı insanlar başarısızlıktan sonra çöker de bazıları daha güçlü döner? Bulduğu fark yetenek değil, yetenek hakkındaki bir inançtı. Sabit zihniyete sahip insanlar yeteneği insanda ya olan ya olmayan bir miktar olarak görür. Zorluktan kaçar, hatalarını saklar, başkalarının başarısını tehdit olarak algılar ve erkenden vazgeçerler; çünkü onlara göre çaba göstermek bile yetersizliğin kanıtıdır. Gelişim zihniyetine sahip olanlar ise yeteneğin çabayla, doğru stratejiyle ve yardım alarak geliştiğine inanır. Zorluğu arar, hatalarından öğrenir ve direnirler. Kitap iki zihniyetin izini okulda, sporda, iş hayatında, ilişkilerde ve çocuk yetiştirmede sürer. En çok alıntılanan çalışmaları övgüyle ilgilidir: Zeki oldukları için övülen çocuklar daha kolay görevleri seçmiş ve puanlarını olduğundan yüksek bildirmeye daha yatkın olmuştur; çabaları için övülenler ise daha zor görevleri seçmiş ve onlardan keyif almıştır. Zihniyetler de sabit değildir. Çoğunlukla erken yaşta ekilir ve değiştirilebilir; değişim de yeteneği bir hükmün içinden alıp geleceğe yerleştiren iki kelimeyle başlar: "henüz değil". Sonradan yapılan geniş ölçekli denemeler, kısa zihniyet derslerinin etkisinin gerçek ama mütevazı olduğunu, en büyük etkinin zorlanan öğrencilerde görüldüğünü gösterdi. Bu da fikri bir tedavi olarak değil, bir pratik olarak ele almak için iyi bir neden.
2006'da yayımlanan kitap, 2016'da fikrin nasıl yanlış kullanıldığını anlatan bir bölümle güncellendi. Eğitim ve yönetim dünyasında geniş bir etki yarattı; kavramları bugün dünyanın dört bir yanında sınıflarda ve şirketlerde kullanılıyor.
Kime göre
- İyi olamayabileceği işlerden kaçınan herkes
- Yeteneği öven ve bunun neden ters teptiğini merak eden ebeveynler, öğretmenler ve yöneticiler
- Çocukken zeki olduğu söylenen ve o günden beri bu hükmü korumaya çalışan yetişkinler
Kime göre değil
- — Korkuya çare arayan okurlar; kitap başarısızlığın korkutucu olup olmadığını değil, ne anlama geldiğini değiştirir
- — Zihniyetin tek başına becerinin yerini tutmasını bekleyenler; Dweck bunun mümkün olmadığını açıkça söyler
Ana dersler
01
Hüküm olarak yetenek, inşa edilen yetenek
Sabit zihniyet her işi sabit bir miktarın sınavına, her başarısızlığı da bir hükme dönüştürür; bu yüzden zorluktan kaçılır ve çaba utanç verici sayılır. Gelişim zihniyetinde ise iş bir pratik, başarısızlık bir bilgi, çaba da yöntemin kendisidir. Çoğu insan bazı alanlarda sabit, bazı alanlarda gelişim inancı taşır.
İzmir'de bir yazılım mühendisi, "sunum yapacak biri olmadığı" için yıllardır sunum yapmayı geri çeviriyor; bu hükmü on yaşındaki bir okul gösterisinden beri taşıyor. Cümleyi "Henüz iyi bir sunumcu değilim" diye yeniden yazıyor ve perşembe günü kendi ekibine beş dakikalık bir durum güncellemesi sunuyor.
02
Yeteneği değil, süreci övün
Dweck'in Claudia Mueller'le yürüttüğü deneylerde tek bir yetenek övgüsü cümlesi, çocukların zor bulmacalardan kaçma ihtimalini artırdı; tek bir çaba övgüsü cümlesi ise direnme ihtimallerini. Bunu kendinize uyguladığınızda kural şudur: Bir başarısızlıktan sonra kendinizi değil, stratejinizi değerlendirin. Ne denediniz, neyi değiştirirdiniz?
Güncelleme kötü geçince mühendis iki satır yazıyor: Güncellemenin amacını söylemeden başlamıştı ve slaytların üzerinden bir kez bile geçmemişti. İkisini de düzeltiyor; ikinci güncellemenin net bir açılış cümlesi var, slaytlar da sırasında.
03
Henüz değil
Bu iki kelime yeteneği bir hükmün içinden alıp geleceğe yerleştirir ve bugüne kadar herkesin edindiği her becerinin dürüst tarifidir. Kendiniz hakkında kurduğunuz cümleye bu iki kelimeyi ve bu hafta pratik sayılacak somut bir adımı ekleyin.
Eskişehir'de üniversitenin ilk yılındaki bir öğrenci, ilk istatistik kısa sınavından düşük not alıyor. "Ben sayısalcı biri değilim" demek yerine "Bu konuyu henüz kavrayamadım" yazıyor, hocasının ofis saatinden randevu alıyor ve aynı hafta problem setini baştan çözüyor.
Bugün dene
İyi olamayabileceğiniz için kaçındığınız üç şeyi ve her biri için kurduğunuz hüküm cümlesini yazın. Sonra her cümleyi "henüz" kelimesiyle ve bu hafta pratik sayılacak bir adımla yeniden yazın.
Hızlı kontrol
Sabit zihniyet neye inanır?
Övgü deneyleri ne gösterdi?
Seçme alıntılar
“Olmaya çalışmak, olmuş olmaktan iyidir.”
“Kendiniz hakkında benimsediğiniz bakış, hayatınızı nasıl yaşadığınızı derinden etkiler.”