Daha yaratıcı olmak için en iyi 5 kitap: yeni başlayanlar için okuma sırası

Kleon'un ince, bol çizimli kitabı bir saatte biter ve tam da bu yüzden ilk sırada. Ana fikri basit: hiçbir iş sıfırdan doğmaz. Beğendiğiniz işleri inceler, parçalarını alır, kendi sesinizle yeniden birleştirirsiniz. Kleon bunu bir intihal savunusu olarak değil, bir öğrenme yöntemi olarak anlatıyor. Tek bir kaynağı kopyalamak hırsızlıktır, yirmisinden beslenmek ise araştırmadır. Kitabın önerileri, ilk adımı atamayanlara somut bir zemin veriyor: yanınızda bir defter taşımak, dikkatinizi çekenleri bir 'çalıntı dosyasında' biriktirmek, okumak istediğiniz kitabı yazmak.

Sınırlarını da bilmek gerek. Kitap bir dizi kısa ilkeden oluşuyor ve derinlik vaat etmiyor. Zor bir projede tıkandığınızda ne yapacağınızı ayrıntılı anlatmaz; size izin ve bir başlangıç noktası verir. Yeni başlayan biri için doğru olan da bu. Daha deneyimli bir okur ise tanıdık fikirlerin derli toplu bir özetini bulacaktır.

Kleon size nereden başlayacağınızı gösterir; Gilbert ise başlamanızı engelleyen duygularla uğraşır. Kitabın en kullanışlı fikri korkuya dair. Korku yaratıcı bir yolculuktan hiç inmeyecek, ama arabada yolcu koltuğunda oturabilir; direksiyona ve haritaya dokunamaz. Gilbert ayrıca 'tutkunuzu bulun' baskısının yerine merakı koyuyor. Tutku nadiren ve bir anda gelir, merak ise her gün küçük bir ipucu verir. Ne üretmek istediğini henüz bilmeyen biri için merakın peşinden gitmek çok daha uygulanabilir bir tavsiye.

Kitabın tartışmalı tarafı, fikirleri kendi iradesi olan ve iş birliği yapacak birini arayan varlıklar gibi anlatması. Bunu mecaz olarak okuyanlar rahatlatıcı bulur; harfiyen okuyanlar mesafeli kalabilir. Gilbert'in çok satan bir yazar olarak konuştuğunu da unutmamak gerek. Yine de 'yaratıcılığınızdan geçiminizi sağlamasını beklemeyin' tavsiyesi, bu konuda dürüst ve yere basan bir denge sunuyor.

Gilbert'in yumuşak tonundan sonra Pressfield soğuk su etkisi yapar. Kitap, oturup işi yapmanızı engelleyen her şeye tek bir ad veriyor: Direniş. Erteleme, birden ortaya çıkan acil işler, 'önce biraz daha araştırayım' bahanesi; Pressfield'a göre hepsi aynı gücün kılıkları. Ona göre bir işe duyulan direniş ne kadar büyükse, o iş sizin için o kadar önemlidir. Önerdiği çözüm de romantik değil: amatör gibi ilham beklemek yerine, profesyonel gibi her gün belirli bir saatte çalışmaya başlamak.

Kısa bölümleri dağınık zamanlarda okumaya uygun. Kitabın ilk iki kısmı, alışkanlık kurmak isteyen herkes için bu listedeki en doğrudan metin. Üçüncü kısım ise ilham perilerine ve görünmeyen güçlere geçiyor; bu bölüm okurları ikiye ayırıyor. Ton da yer yer sert ve buyurgan. İşe yarayan kısmı almak, gerisini tartışmaya açık bırakmak makul bir okuma biçimi.

İlk üç kitap tek başınıza çalışmayı anlatır; Catmull ise işin başkalarının gözüyle nasıl iyileştiğini gösteriyor. Pixar'ın kurucularından olan ve uzun yıllar şirketin başkanlığını yapan Catmull, en iyi filmlerinin bile ilk taslaklarda 'çirkin bebekler' olduğunu açıkça yazıyor. Bu filmleri kurtaran, Braintrust adını verdikleri toplantılar. Yönetmen filmini gösterir, deneyimli meslektaşları açık sözlü notlar verir, ama karar yine yönetmende kalır. Eleştiri burada bir yargı değil, sorunu birlikte görmenin aracı.

Kitabın bir bölümü doğrudan yönetimle ilgili; kendi ekibi olmayan bir okur bazı sayfaları hızlı geçebilir. Yine de bazı bölümler bireysel çalışana da çok şey söylüyor: Toy Story 2'nin dosyalarının neredeyse tamamen silindiği gün ya da başarısızlığın neden bir bilgi olarak görülmesi gerektiği gibi. Bunun bir içeriden kişinin anlatısı olduğunu akılda tutmak yerinde olur. Anlatıcı, şirkete karşı doğal olarak yumuşak davranıyor.

Rubin'in yapımcılık kariyeri Johnny Cash'ten Red Hot Chili Peppers'a uzanıyor. Bu birikimin ardından yazdığı kitapta tekniğe değil dikkate odaklanıyor. Yaklaşık yetmiş sekiz kısa bölümden oluşan metin, yaratıcılığı bir meslek olarak değil, dünyaya bakmanın bir biçimi olarak ele alıyor. Bunun karşılıkları şöyle: her şeye ilk kez görüyormuş gibi bakmak, bir fikrin tohum aşamasında acele etmemek, deneme ile işçilik aşamalarını birbirinden ayırmak ve bitmiş saydığınız işi bırakabilmek.

Listede son sırada olmasının nedeni, kitabın en çok bir şeyler üretmiş ve bir yerde takılmış okura seslenmesi. Hiç başlamamış biri için soyut ve tekrarlı gelebilir; somut alıştırma neredeyse yok. Yavaş, her seferinde birkaç bölüm okunduğunda ise önceki dört kitabın pratik araçlarına bir anlam çerçevesi kazandırıyor.