Kavram

Kamp Psikolojisinin Üç Evresi

Kamp psikolojisinin üç evresi, Viktor Frankl'ın Nazi kamplarındaki tutsakların iç dünyasında gözlemlediği değişimi özetleyen kaba bir haritadır: varışta şok, uzun ara dönemde duygusal uyuşukluk ve kurtuluştan sonra zorlu bir dönüş.

Frankl, sürgüne gönderilmeden önce Viyanalı bir psikiyatristti. İnsanın Anlam Arayışı'nda Auschwitz'e ve Dachau'nun alt kamplarına bir klinisyen gözüyle baktı ve tek tek hikâyelerin ötesindeki örüntüyü aradı. Birinci evre olan şokta inkâr ve her şeyin bir şekilde yoluna gireceği umudu, yani 'af yanılsaması' vardı. Bazı tutsaklar tuhaf bir merak bile duydu. İkinci evre olan apati, koruyucu bir uyuşukluktu. Duygular kapanıyor, zihin gündelik vahşete böylece dayanabiliyordu. Yine de Frankl bazılarının bu evrede bile iyiliği seçtiğini gördü. Üçüncü evre olan serbest kalış, sanıldığı gibi saf bir sevinç değildi. Pek çok kişi gerçekdışılık hissi, sevinememe, öfke ve hayal kırıklığı yaşadı. Bu harita bir takvim değil, bir taslaktır ve gündelik zorlukları kampla eşitlemez. Ama hangi evrede olduğunuzu adlandırmak, dağınık tepkileri beklenebilir bir şeye çevirir. Bu tanıma bile biraz yön duygusu verir.

Gerçek hayattan bir örnek

Emre, babasının bakımını üstlenmek için Bursa'dan İstanbul'a taşındı. İlk ay hastane randevularını bir proje gibi yönetti ve her şeyin geçici olduğundan emindi. Sonraki aylarda arkadaşlarının mesajlarını yanıtsız bırakmaya başladı, hiçbir şey hissetmez oldu. Babası toparlanıp Emre işine döndüğünde rahatlama yerine boşluk ve öfke duydu. Bunun Frankl'ın tarif ettiği 'zorlu dönüş' olduğunu fark etti. Kendini suçlamayı bıraktı ve ilk haftalarda yalnızca işe gidip gelmeyi hedef edindi.

Nasıl kullanılır

1Son bir haftada düşüncelerinizde, uykunuzda ve ruh hâlinizde fark ettiklerinizi not edin. Sonra en çok hangisine benzediğini sorun: inkâr mı, kapanma mı, zor bir dönüş mü?
2Evreyi açıkça adlandırın, örneğin 'şu an uyuşuk dönemdeyim' deyin. Bunu kim olduğunuza dair bir hüküm değil, bir hava durumu raporu olarak görün.
3Evreye uyan, kendi seçtiğiniz küçük bir adım belirleyin: şokta tek bir gerçeği kontrol etmek, uyuşuklukta tek bir insan teması kurmak ya da dönüşte kendinize sabır göstermek. Harita kabadır; uyuşukluk haftalarca sürer ya da koyulaşırsa bir uzmanla konuşun.