BookYol

Kavram

Yücelme (Elevation)

Yücelme, birinin gerçek bir iyilikle davrandığına tanık olduğumuzda içimizde beliren, bizi başkalarına yardım etmeye ve daha iyi biri olmaya çeken sıcak, açılan bir duygudur.

Psikoloji uzun süre korku, öfke ya da kazanma sevinci gibi tehdit ve kazançla ilgili duygulara odaklandı. Jonathan Haidt ise adı bile pek konmamış bir duygunun peşine düştü. Beklenmedik bir nezakete, cesarete ya da cömertliğe tanık olan kişiler şaşırtıcı ölçüde benzer şeyler anlatıyordu. Göğüste bir sıcaklık ya da genişleme hissediyorlardı, bazen boğazda bir düğüm ya da nemlenen gözler eşlik ediyordu. Hepsinden önemlisi, içlerinde birine yardım etme ve daha iyi biri olma isteği doğuyordu. Haidt bu duygu için eski bir kelimeyi ödünç aldı ve ona "elevation" dedi. Thomas Jefferson da erdemli davranışları okurken yaşadığı bu hâli anlatmıştı. Yücelme, beceriye ya da yeteneğe duyulan hayranlıktan farklıdır, çünkü ahlaki güzelliğe verilen bir yanıttır. İyilik hikâyelerinin hızla yayılmasının nedeni de budur: Bu duyguyu yaşayan kişi, gördüğünü anlatmak ister. Yücelmenin gücü harekete geçirmesinde, sınırı ise kısa ömründedir. Duygu çoğu zaman birkaç saat içinde söner ve kendiliğinden eyleme dönüşmeyebilir. Yücelme bir kapı aralar, içeri adım atmak ise sizin elinizdedir.

Gerçek hayattan bir örnek

Ece, Moda'da bir kafede otururken yan masadaki üniversite öğrencisinin kartı geçmeyince kızardığını görüyor. Garson hiçbir şey söylemeden hesabı kendi bahşiş kutusundan kapatıyor ve "Bir dahaki sefere" diyerek gülümsüyor. Ece'nin boğazı düğümleniyor, göğsünde tuhaf bir hafiflik beliriyor. Duygu geçip gitmeden telefonunu açıyor. Haftalardır ertelediği mahalle barınağının gönüllü formunu o akşam dolduruyor. Cumartesi sabahı ilk vardiyasına gidiyor. Kapıyı aralayan duygu oldu, adımı atan ise Ece'nin kendisi.

Nasıl kullanılır

  1. 1Sinyali tanıyın: Birinin iyiliğine tanık olurken göğsünüzde sıcaklık ya da gözlerinizde nem fark ettiğinizde buna ad verin. Bu yücelmedir ve genellikle birkaç saat içinde söner.
  2. 2Pencere kapanmadan harekete geçin: Aynı gün küçük ve somut bir iyilik seçin. Bir mesaj, bir yardım teklifi ya da küçük bir bağış yeterlidir.
  3. 3Duyguyu bilinçli olarak besleyin: Gündelik iyiliklere dair gerçek hikâyeler biriktirin ve tanık olduklarınızı paylaşın. Böylece aynı çekim başkalarına da ulaşır.