Kavram
Paradoksal Niyet (Paradoxical Intention)
Paradoksal niyet, Viktor Frankl'ın logoterapisinden gelen ve korktuğunuz belirtiyi bilerek, mizahla istemenize dayanan bir tekniktir; böylece o belirtiyi sürekli yeniden üreten beklenti kaygısı döngüsü kırılır.
Bazı korkular, öngördükleri şeyi kendileri üretir. Viktor Frankl buna beklenti kaygısı (anticipatory anxiety) der. Kızarmaktan, terlemekten ya da uyuyamamaktan korkarsınız ve tam da bu korku o belirtiyi tetikler. Belirti korkuyu doğrular, bir dahaki sefere endişe daha erken başlar. Tuzak şurada: Uyku, titremeyen eller ve sakin bir ses gibi tepkiler zorlandıkça bozulur. Ne kadar uğraşırsanız durum o kadar kötüleşir. Paradoksal niyet hedefi tersine çevirir. Belirtiyi önlemeye çalışmak yerine onu bilerek, oyunbaz bir tavırla ve abartarak istersiniz. Kendi isteğinizle talep ettiğiniz bir şeyden korkmak zordur. Komik abartı da sizinle korkunuz arasına mesafe koyar. İşi gören şey dişinizi sıkmak değil, mizahtır. Yöntem gündelik durumlardaki beklenti döngülerinde en iyi sonucu verir. Kaygı ağırsa ya da bir travmaya dayanıyorsa tedavinin yerini tutmaz.
Gerçek hayattan bir örnek
Kerem ertesi sabah yatırımcı sunumu yapacak ve yine uyuyamayacağından korkuyor. Her gece saate bakıp "hemen uyumalıyım" dedikçe daha da açılıyordu. Bu kez yatağa girerken kendine şöyle diyor: "Bu gece rekor deneyeceğim, sabaha kadar gözümü kırpmayacağım." Gözlerini zorla açık tutmaya çalışırken bu işin saçmalığına gülüyor. Yirmi dakika içinde uyuyakalıyor, çünkü artık uykuyu zorlamıyor.
Nasıl kullanılır
- 1Korkunuzun sürekli ürettiği belirtiyi tek cümleyle adlandırın: "Sesimin titremesinden korkuyorum" ya da "Uyuyamamaktan korkuyorum."
- 2Durumdan hemen önce o belirtiyi bilerek isteyin ve hafif gülünç olana kadar abartın: "Bugün bir kova dolusu terleyelim."
- 3Belirtiyle savaşmak yerine gerçekte ne olduğunu izleyin. Belirti gelirse düzeltmeye çalışmadan geçmesine izin verin. Korku bir sonraki sefer yeniden başlarsa aynı şakayı tekrarlayın.