Alışkanlık kurma üzerine en iyi kitaplar

Alışkanlıklar üzerine tek bir kitap okuyacaksanız bu olsun. Clear'ın savına göre sonuçlar, sistemlerin geriden gelen bir göstergesidir; bir sistemi değiştirmenin yolu da kim olduğunuza dair inancınızı değiştirmektir. Her küçük eylem bir kimliğe verilmiş bir oydur ve oylar zamanla birikir. Clear bu fikrin etrafına dört pratik yasa kurar (alışkanlığı belirgin, çekici, kolay ve tatmin edici kılmak) ve davranış araştırmalarını öğle yemeğinden önce uygulayabileceğiniz adımlara dönüştürür.

Zayıf yanı aynı zamanda güçlü yanıdır: Kitap bir sentezdir; altta yatan bilimi merak eden okur onu aşağıdaki kitaplardan daha yüzeysel bulabilir. Ama ilk günden bu kadar uygulanabilir olan alışkanlık kitabı azdır. Davranış değişikliği konuşulurken iradenin değil sistemlerin akla gelir hâle gelmesinde de pek az kitabın payı bu kadar büyüktür.

Fogg, popüler kitapların birçoğunun yararlandığı modeli geliştiren Stanford'lu davranış bilimcidir; Küçük Alışkanlıklar ise onun kendi yöntemidir. Kitabın özü Davranış Modeli'dir: Bir davranış, motivasyon, yapabilirlik ve bir işaret bir araya geldiğinde gerçekleşir. Üçü arasında en güvenilmez olan motivasyon olduğuna göre asıl kaldıraç yapabilirliktir. Davranışı neredeyse hiç motivasyon gerektirmeyecek kadar küçültün, zaten yaptığınız bir şeyin ardına yerleştirin ve hemen kutlayın.

Clear size ne yapmanız gerektiğini söylerken Fogg, küçük sürümün neden işe yaradığını ve onu bozmadan nasıl büyüteceğinizi gösterir. Kitap gereğinden fazla tekrara düşer; ama yöntemi bu listedeki en hoşgörülü yöntemdir ve alışkanlık kurmayı defalarca denemiş, her seferinde vazgeçmiş birinde tutunma ihtimali en yüksek olandır.

Duhigg'in kitabı işaret, rutin ve ödülden oluşan döngünün ve bu döngünün insanlarda, şirketlerde ve toplumsal hareketlerde nasıl işlediğinin hikâyesidir. Bir gazeteci olarak öğüt vermek yerine anlatır: hafızasını yitirdiği hâlde mutfağın yolunu bulabilen adamı, insanlarda yeni bir istek yaratan diş macunu kampanyasını, oyuncularının reflekslerini yeniden kurarak takımını baştan kuran futbol koçunu. Kitabın dersi şudur: Göremediğiniz bir döngüyü değiştiremezsiniz; onu değiştirmenin yolu da işareti ve ödülü koruyup rutini değiştirmektir.

Alışkanlıkları anlamak için bu listedeki en iyi kitap, el kitabı olarak ise en az işe yarayanıdır; uygulamaya dönük eki kısadır. Mekanizmayı ve kişisel rutinlerden kurumlardaki kilit alışkanlıklara uzanan geniş yelpazeyi görmek için okuyun; günlük yöntem için öteki kitaplara başvurun.

Wood, alışkanlık alanının önde gelen araştırmacılarından biridir ve kitabı bu listedeki en titiz kitaptır. Ana bulgusu rahatsız edicidir: Gün içinde yaptıklarımızın yaklaşık yüzde 43'ü karar vererek değil, alışkanlıkla, yani zihnimiz başka yerdeyken aynı bağlamda tekrarlanarak yapılır. Dolayısıyla irade zayıf bir stratejidir; güçlü olanı sürtünmedir: Ortamı, iyi davranış kolay, kötü davranış zahmetli olacak biçimde düzenleyin.

Kitap, alışkanlıklarını sürdürenleri sürdüremeyenlerden motivasyonun ya da öz denetimin ayırdığı fikri de dâhil olmak üzere birkaç yaygın yanılgıyı düzeltir. Duhigg'inkinden daha yoğun ve daha az anekdotludur; kanıtların gerçekte ne söylediğini öğrenmek istiyorsanız bu bir eksik değil, artıdır.

Eyal'ın kitabı, çoğu insanın kırmaya çalıştığı alışkanlığı ele alır: telefona uzanmak. Alışılmadık iddiası, dikkat dağınıklığının nadiren cihazla başladığıdır. Dikkat dağınıklığı rahatsız edici bir duyguyla (can sıkıntısı, kaygı, zor bir işin verdiği isteksizlik) başlar; cihaz yalnızca en yakın çıkış kapısıdır. Bu yüzden yapılacak iş, uygulamaları engellemeden önce iç tetikleyiciyi fark etmek, ona on dakika tanımak ve yapmayı amaçladığınız şeye zaman ayırmaktır.

Ürünlerin kullanıcılarda nasıl alışkanlık yarattığı üzerine bir kitap da yazmış olan Eyal, bunun nasıl yapıldığını ve asıl kaldıracın nerede olduğunu iyi bilir. Kitap konuyu dikkatle sınırlar; bu listede sonda yer almasının nedeni de budur. Ama alışkanlıkları çabasızlıktan değil dikkat dağınıklığından bozulan biri için beşinin en yararlısı olabilir.