Erteleme!
Neil Fiore
The Now Habit
Erteleme! (The Now Habit), psikolog Neil Fiore'nin ertelemeyi yenmek için geliştirdiği programdır ve tek bir savın üzerine kuruludur: Erteleme tembellik değil, başlamanın yarattığı kaygıyla baş etmenin bir yoludur. Araçlar bu savdan çıkar: 'zorundayım' yerine 'seçiyorum' demek; dinlenmeyi önce planlayan ve işi ancak otuz dakika yapıldıktan sonra kaydeden Plansız Takvim; bitirmeye söz vermek yerine otuz dakikalık başlangıç; ters takvim; suçluluk duymadan oyun ve mükemmeliyetçiliğe karşı kaba taslak izni.
Yıllardır kendinize tembel diyorsunuz ve hiçbir şey değişmedi; çünkü teşhis yanlıştı. Fiore meslek hayatını başlayamayan insanlarla geçirdi ve bu insanların kendilerini korkutmayan her işte sıkı çalıştığını gördü. Kitabı takvimi değil, korkuyu tedavi eder.
Kitabın özü
Fiore'ye göre erteleme kaygıyı hafifletmeye yönelik bir stratejidir: başarısız olma, yargılanma ya da sonu görünmeyecek kadar büyük bir işin altında kalma kaygısı. İşi ertelemek o an iyi gelir ama sonunda kötü sonuç verir; ardından gelen öz eleştiri de başlı başına bir kaygı kaynağıdır ve bir sonraki gecikmeyi doğurur. Bütün araçlar bu teşhisten çıkar. Seçimin dili, zorunluluğun dilinin yerini alır. Plansız Takvim (Fiore'nin deyişiyle Unschedule) takvimi önce uyku, yemek ve oyunla doldurur; işi hiç planlamaz, ancak kesintisiz otuz dakika çalışıldıktan sonra kaydeder. Böylece dinlenme çalınmış zaman değil, suçluluk duymadan alınan bir yakıt olur. Otuz dakikalık başlangıç sizi bitirmeye değil, başlamaya bağlar ve işin büyüklüğünü kararın dışına çıkarır. Ters takvim teslim tarihinden geriye doğru giderek tarihli başlangıçlar çıkarır. Fiore'nin ertelemenin başlıca köklerinden saydığı mükemmeliyetçiliğe karşı çare de kusurlu olmaya izin vermektir: üretmeyi yargılamaktan ayıran kaba bir ilk taslak.
İlk kez 1988'de yayımlanan ve 2007'de gözden geçirilen kitap, Fiore'nin klinik çalışmalarından ve atölyelerinden doğdu. Kısa, uygulamaya dönük ve alışılmadık ölçüde şefkatlidir. Plansız Takvim'i ve otuz dakikalık başlangıcı, bu konuda yazan pek çok yazar tarafından ödünç alınmıştır.
Kime göre
- Tezine ya da sınav hazırlığına haftalardır dokunmamış öğrenciler
- Tembel olduğuna karar vermiş ama işin aslının başka olduğundan şüphelenen herkes
- Sonuç iyi olmayabilir diye başlayamayan mükemmeliyetçiler
Kime göre değil
- — Eksiksiz bir iş yönetimi sistemi arayan okurlar: Bunun için kitabı İş Bitirici ile birlikte okuyun
- — Sorunu kaçtığı iş değil, işin fazlalığı olanlar
Ana dersler
01
Erteleme tembellik değil, korkudur
Tez dosyasını açamayan insanlar, kendilerini korkutmayan her işte sıkı çalışır. Kaçmak, başarısız olabilecek ya da yargılanabilecek bir işin kaygısını geçici olarak hafifletir. Kendinize tembel demek ise kaygıyı artırır ve daha çok kaçmaya yol açar. Korkunun adını koyun ve 'zorundayım' yerine 'seçiyorum' deyin; bu küçük değişiklik, kararı veren kişiyi yeniden siz yapar.
Eskişehir'de bir yüksek lisans öğrencisi beş haftadır tez dosyasını açmamış. Neden korktuğu sorulunca şunu yazıyor: 'Danışmanım yüksek lisans yapmamam gerektiğini düşünecek.' Duvarındaki cümleyi 'Saat onda otuz dakika birinci bölüm üzerinde çalışmayı seçiyorum' diye değiştiriyor ve dosyayı açıyor.
02
Plansız Takvim: önce dinlenme, iş sonradan kaydedilir
Takviminizi uyku, yemek, spor ve oyunla doldurun, bunları koruyun ve hiç iş planlamayın. İşi ancak kesintisiz otuz dakika çalıştıktan sonra, bir renkle kaydedin. Sayfa gerçekten yapılmış işle geriye doğru dolar; oyunu da suçluluk duymadan yaşadığınız için o işi yapacak enerjiniz olur.
İzmir'de bir çevirmen geciken kitap için her günü bloke etmiş, bir ay boyunca halı sahaya gitmemişti; sonuç on bir sayfa ve hiç dinlenmemek oldu. Plansız Takvim'de halı saha yeniden salıya yazılıyor; ilk hafta on dört yarım saatlik blok kaydediyor.
03
Bitirmeye değil, otuz dakikaya söz verin
Erteleme işin büyüklüğünden beslenir. Otuz dakikalık bir başlangıcın ağırlığı yoktur; ama otuzuncu dakikada bırakma izni gerçek olmalıdır. Otuz deyip üç saati kastetmek dağı yeniden kurar. Çoğu gün devam edersiniz; bıraktığınız günler de sayılır, çünkü imkânsız görünen şey gerçekleşmiştir.
Dokuz hafta içinde teslim edilecek 240 sayfası olan çevirmenin ters takvimi günde dört sayfa çıkarıyor: her sabah bir otuz dakikalık başlangıç, çoğu gün bir ikincisi. Kitap sekiz gün erken teslim ediliyor.
04
Kaba taslak izni
Mükemmeliyetçilik standardı varsayımda tutar ki onu hiç karşılamak gerekmesin: Başlanmamış tez hâlâ parlak olma ihtimalini taşır. Başlamadan önce ilk versiyonun kötü olacağına karar verin, hiç silmeden yazın ve düzeltmeyi başka bir güne bırakın. Üretmek ve yargılamak aynı anda yapılamaz.
Açılış paragrafını on dokuz kez yeniden yazan öğrenci zamanlayıcıyı tek bir kuralla kuruyor: silmek yok. Ortaya boşluklarla dolu dört sayfa çıkıyor. Bölüm ilk kez bir şekle kavuşuyor ve danışmanı yapının doğru olduğunu söylüyor.
Bugün dene
En uzun süredir kaçtığınız işi ve onu yaptığınızda ne olmasından korktuğunuzu yazın. Sonra 'zorundayım' cümlenizi, yarın belirli bir saatte otuz dakikalık bir başlangıçla 'seçiyorum' cümlesine çevirin.
Hızlı kontrol
Fiore'ye göre erteleme nedir?
Plansız Takvim'e ilk ne yazılır?
Seçme alıntılar
“Erteleme, işleri bitirmekte yaşadığımız sorunların nedeni değildir; altta yatan çeşitli meseleleri çözme girişimidir.”
“Erteleme, herhangi bir işe ya da karara başlamanın veya onu tamamlamanın yarattığı kaygıyla baş etme mekanizmasıdır.”