Kavram
Bölünmüş benlik
Bölünmüş benlik, Haidt'in psikolojide tekrar tekrar çıkan bir bulguyu özetleme biçimidir: insan, kimi bilinçli kimi otomatik, sık sık anlaşamayan birkaç sistemden oluşur. Bu yüzden aynı anda iki şey istemek ya da doğrusunu bilip yapmamak bir kusur değil, zihnin olağan yapısıdır.
Haidt, araştırmaların ısrarla karşılaştığı dört bölünmeyi bir araya getirir: zihne karşı beden, sol beyne karşı sağ beyin, yeni kortekse karşı eski duygusal beyin ve kontrollü işlemeye karşı otomatik işleme. Gündelik hayat için önemli olan sonuncusudur; binici ve fil benzetmesi de ondan doğar. Bunun sonucu şudur: pek çok tanıdık hayal kırıklığı (gece yarısı bozulan diyet, bir hafta dayanan karar, daha sürerken pişman olduğunuz tartışma) zayıf bir karakterin değil, farklı zaman ölçekleri ve farklı istekleri olan iki sistemin kanıtıdır. Bu bölünmeyi anlamak stratejinizi değiştirir. Amaç kendinizle girdiğiniz tartışmayı kazanmak değildir; o tartışmayı bilinçli taraf genellikle kaybeder. Amaç, ortamı otomatik taraf doğru yöne bakacak biçimde düzenlemek ve otomatik tarafın istediğiyle sizin yaptığınız arasındaki anı genişletmektir.
Gerçek hayattan bir örnek
İzmir'de bir hemşire, otobüste yöneticisiyle yapacağı sakin konuşmayı adım adım planlıyor ve hastaneye vardıktan bir dakika sonra sesini yükselttiğini görünce şaşırıyor. İki sistemi fark edince sözcüklerini planlamayı bırakıp duraklamayı planlamaya başlıyor: ilk cümleden önce bir nefes ve adı konmuş bir duygu.
Nasıl kullanılır
- 1Aynı anda iki şey istemeyi olağan sayın; bu bir kusur değil, zihnin yapısıdır.
- 2Planınızı bilinçli tarafın günlerle ölçülen zamanına göre değil, otomatik tarafın saniyelerle ölçülen zamanına göre yapın.
- 3İsteği yok etmeye çalışmayın; otomatik istekle eyleminiz arasındaki anı genişletmeyi hedefleyin.