Focus
Daniel Goleman
Focus, dikkatin iyi işin ve iyi liderliğin altındaki gizli beceri olduğunu ve bir kas gibi çalıştırılabileceğini savunur. Daniel Goleman, bir liderin ihtiyaç duyduğu üç odak türünü ayırır: kendi sinyallerimize ve değerlerimize yönelen iç odak, çevremizdeki insanlara yönelen ötekine odak ve işimizin içinde yer aldığı geniş sistemlere yönelen dış odak.
Dağınık geçen bir günün suçunu çoğumuz gelen kutusuna atarız; oysa sorun daha derindedir: Zihnin dikkati acil görünen her şeye çeken kısmı, dikkatin nereye gideceğini seçen kısmından daha hızlı çalışır. Duygusal Zekâ ile tanınan Goleman, her duygusal becerinin dayandığı yetiye yöneldi ve dikkatin yalnızca korunması değil, nasıl güçlendirilebileceği sorusunu sordu.
Kitabın özü
Psikolog ve eski bir bilim gazetecisi olan Goleman, Focus'u 2013'te, kesintisiz bağlantının dikkati kıt bir kaynağa dönüştürdüğü bir dönemde yayımladı. Bilişsel bilime dayanarak iki sistemi anlatır. Aşağıdan yukarıya sistem hızlı, otomatiktir ve duyguyla iç içedir: Bir bildirimi, kendi adımızı, masanın karşısındaki bir kaş çatmayı yakalar. Yukarıdan aşağıya sistem ise daha yavaş ve iradidir: Bir hedefi akılda tutar ve nereye bakılacağını seçer. Bu denetim yorulur ama kullanıldıkça güçlenir; temel egzersizi de basit bir tekrardır: Zihnin dağıldığını fark etmek ve onu geri getirmek.
Kitap ardından merceği liderliğe doğru genişletir. İç odak, kendi beden sinyallerimize, değerlerimize ve başkalarının bizi nasıl gördüğüne dair dürüst bir resme yönelir. Ötekine odak insanlara gösterilen dikkattir ve Goleman bunu üç tür empatiye ayırır. Dış odak ise görevin çevresindeki sistemlere, yani pazarlara, tedarik zincirlerine ve çevreye yönelir; insan algısı bunları fark etmeye pek elverişli değildir. Goleman bu üçünü korunması gereken bir denge olarak ele alır; her biri ötekilerin kör noktalarını kapatır. Kitabı da kendi yeni bulgularından çok başka araştırmacıların çalışmalarının bir sentezi olarak sunar.
Kime göre
- Dikkati kararlarında ve insanları yönetme biçiminde bilinçli olarak kullanmak isteyen yöneticiler
- Günleri parçalara bölünen ve yeni bir uygulama değil, bir beceri arayan bilgi çalışanları
- Duygusal Zekâ'yı okumuş ve bir sonraki adımı arayan okurlar
- Kararları kendi ekibinin ötesindeki yavaş eğilimleri görmeye bağlı olan herkes
Kime göre değil
- — Adım adım bir verimlilik sistemi arayan okurlar: Kitap bir araştırma sentezidir ve pratik önerileri bölümlere dağılmıştır
Ana dersler
01
Bir sistem dikkati kapar, diğeri yönlendirir
Aşağıdan yukarıya dikkat her zaman açıktır. Ani, duygusal ya da kişisel olan her şeye önce o tepki verir ve izin istemez. Yukarıdan aşağıya dikkat ise bir hedefte kalmak için kullandığımız sistemdir; yorgun, stresli ya da aşırı yüklü olduğumuzda zayıflar. Goleman iki tür dikkat dağınıklığını da birbirinden ayırır. Bir ses ya da ekrandaki bir kıpırtı görece kolay bastırılır. Bir endişe ya da yanıtlanmamış bir mesaj gibi duygusal bir dikkat dağıtıcı ise tekrar tekrar geri gelir, çünkü duygusal sistem onu önemli diye işaretlemiştir. Sessiz bir ofis, odaklanmış bir zihni garanti etmez.
İzmir'de bir yazılım şirketinde proje yöneticisi olan Ebru, ofisin sessiz bir köşesine geçmesine rağmen bütçeyi bitiremiyordu. Onu bölen çevredeki gürültü değil, bir müşteriden gelen gergin mesajın aklına dönüp durmasıydı. Kısa bir ara yanıt yazmak, rakamlara geri dönmesini sağladı.
02
Geri dönüş, egzersizin kendisidir
Goleman'ın temel pratik iddiası, yukarıdan aşağıya denetimin bir kas gibi çalıştığıdır. Antrenman kahramanca bir yoğunlaşma değil, tekrardır. Dikkatimizi nefes ya da tek bir belge gibi bir şeye yöneltiriz. Zihin her zaman olduğu gibi dağılır. Dağıldığını fark eder ve dikkati kendimizi azarlamadan geri getiririz. Her geri dönüş bir tekrardır. En önemli kısım fark etmektir: Dakikaları zihin dağıldığı için değil, dağıldığını görmediğimiz için kaybederiz. Bu tür çalışmalarla ilgili araştırmaların niteliği değişkendir; bu yüzden dürüst vaat dönüşüm değil, gelişmedir.
Ankara'da bir bankada analist olan Zeynep, her sabah e-postasını açmadan önce üç dakika nefes çalışması yapmaya ve kendini dağılırken her yakalayışını saymaya başladı. İlk hafta sayı yüksek ve can sıkıcıydı. Üçüncü haftada uzun raporlarda dağılmaları daha erken yakaladığını ve bunların kısaldığını fark etti.
03
Empatinin üç türü vardır
Ötekine odak insanlara gösterilen dikkattir ve Goleman empatiyi üçe ayırır. Bilişsel empati, karşımızdakinin durumu nasıl gördüğünü anlamaktır. Duygusal empati, onunla birlikte hissetmektir. Empatik ilgi ise onun iyiliğini önemsemek ve harekete geçmeye hazır olmaktır. Her biri tek başına kaldığında aksar. İlgi olmadan anlamak, manipülasyon için kullanılabilir. Öz denetim olmadan hissetmek insanı bunaltabilir; her sıkıntıyı üstlenen bakım verenlerin tükenmesinin nedeni budur. Anlamadan gösterilen ilgi ise kimsenin istemediği bir yardım üretir. Zor bir konuşmadan önce, o anın üçünden hangisini gerektirdiğini ve hangisini genellikle atladığımızı sormak işe yarar.
Bursa'da bir otomotiv tedarikçisinde ekip lideri olan Murat, keskin analizleriyle tanınıyordu. Zor bir performans görüşmesine hazırlanırken çalışanın büyük olasılıkla neden korktuğunu yazdı ve somut bir destek önerisi planladı. Görüşme olgulara dayalı kaldı, ama çalışan odadan bir kırgınlıkla değil, bir planla çıktı.
04
Odanın bir adım dışına bakın
Dış odak, işimizin içinde yer aldığı sistemlere gösterilen dikkattir. Goleman, insan algısının yakın, ani ve görünür olanı yakalamak üzere geliştiğini, yıllar içinde değişen bir pazar gibi yavaş, yayılmış ve görünmez olanda ise zayıf kaldığını belirtir. Bu yüzden sistemler bilinçli olarak aranmalıdır. James March'a dayanarak, işe yarayanı sürdürmekle sırada ne olabileceğini keşfetmeyi de karşılaştırır; bir liderin ikisine de ihtiyacı vardır. Pratik bir biçimi, bir kararı kapatmadan önce haritasını çıkarmaktır: Girdileri kim sağlıyor, çıktıyı kim alıyor ve hangi yavaş eğilim resmi değiştirebilir?
Gaziantep'te bir gıda üreticisinin operasyon direktörü Serkan, bir ambalaj sözleşmesini yenilemeden önce zinciri tek sayfaya çizdi ve büyük bir müşterinin birkaç yıl içinde ne isteyeceğini sordu. Bu soru, satın alma ekibinde kimseden takip etmesi istenmemiş bir geri dönüştürülebilir ambalaj talebini ortaya çıkardı.
Bugün dene
Gelen kutunuzu açmadan önce üç dakika dikkatinizi nefesinize yöneltin. Zihniniz her dağıldığında bunu fark edin ve kendinizi azarlamadan geri getirin. Geri dönüşlerinizi sayın: Her biri bir tekrardır.
Hızlı kontrol
Goleman'a göre yukarıdan aşağıya dikkat nasıl güçlenir?
Hangi empati türü, tek başına kaldığında manipülasyon için kullanılabilir?
Seçme alıntılar
“Dikkat büyük ölçüde bir kas gibi çalışır: Kötü kullanırsanız zayıflayabilir, iyi çalıştırırsanız gelişir.”
“Bilgi bolluğu, dikkat yoksulluğu yaratır.”