Hedef
Kariyerimde sıkışmışlıktan kurtulmak
Kariyerde sıkışmışlıktan kurtulmak, soruyu değiştirmekle başlar. Size doğru işi gösterecek bir tutkuyu beklemek çoğu insanı olduğu yerde tutar. İlerleten şey ise nadir ve değerli bir beceri inşa etmek, işte rahat olanı tekrarlamak yerine sınırınızı zorlamak, bir sonraki adımı atlamadan önce ucuza test etmek, bir B planı ve bir can simidi bulundurmak, yeni role de harekete geçmeden önce öğrenerek başlamaktır. Bunların hiçbiri dramatik bir istifa gerektirmez; bilerek yapılan birkaç küçük deney gerektirir.
Aslında ne oluyor
Sıkışmışlık nadiren bir kriz gibi görünür. İdare eden bir iş, ayı çıkaran bir maaş ve her yıl biraz daha ağırlaşan pazar akşamları gibi görünür. Standart tavsiye tutkunuzun peşinden gitmektir; siz de kişilik testleri çözer, işini bırakıp kafe açanların hikâyelerini okur ve bir türlü gelmeyen bir iç sesi beklersiniz. Cal Newport'un tespiti, çoğu insanın bulunmayı bekleyen hazır bir tutkusu olmadığıdır. Üstelik her yeni hevesin peşinden sıfırdan başlamak, size daha iyi bir iş kazandıracak becerileri de çöpe atar.
İkinci neden platodur. Birkaç yıl sonra iş alışkanlıkla döner: aynı raporlar, aynı müşteriler, aynı sorunlara aynı çözümler. İş gibi hissettirir ama hiçbir şey öğrenilmez; sizi zor vazgeçilir kılacak beceriler büyümeyi bırakır. Bursa'da yedi yıldır aynı ay sonu bordrosunu kapatan bir uzmanı düşünün: Hızlıdır, güvenilirdir ve uzun zamandır kendini hiç zorlamamıştır. Daha zor bir iş geldiğinde hissettiği rahatsızlık ona o işe uygun olmadığının kanıtı gibi görünür ve işi geri verir.
Üçüncüsü donmuş karardır. Kariyer tek doğru cevabı olan bir bulmaca gibi görülür; böylece seçenekler ya kalıp şikâyet etmeye ya da güvenlik ağı olmadan atlamaya indirgenir ve ikisinde de hiçbir şey test edilmez. İnsanlar sonunda harekete geçtiğinde ise çoğu, ilk haftalarda kendini kanıtlamak için henüz anlamadığı şeyleri değiştirmeye kalkar ve yeni rol geriden başlar. Beş kitaptan gelen aşağıdaki beş fikir, bu nedenleri sırasıyla ele alır.
Beş kitaptan beş fikir
- 1
Tutkuyu beklemeyi bırakın, kariyer sermayesi biriktirin
Cal Newport, So Good They Can't Ignore You'da insanların işten istediği şeylerin (yaptıkları iş üzerinde kontrol, ilginç problemler, etki) nadir ve değerli olduğunu, bu yüzden ancak nadir ve değerli bir şeyle satın alınabileceğini savunur: Az kişide olan, çok kişinin ihtiyaç duyduğu becerilerle. Bunlara kariyer sermayesi, onları biriktiren tutuma da zanaatkâr zihniyeti der: Dünyanın size ne borçlu olduğunu değil, sizin dünyaya ne sunabileceğinizi sormak. Pratik adım, bir üst kademedeki rol için beş iş ilanı okuyup hepsinin tekrar tekrar istediği becerileri listelemektir. Bunlardan en zayıf olduğunuz ve aynı zamanda bulunması zor olanı işaretleyin. Bu yıl inşa edeceğiniz beceri odur; Newport'a göre tutku da çoğu zaman yetkinliğin peşinden gelir.
So Good They Can't Ignore YouKavram: Kariyer Sermayesi (Career Capital) - 2
Zor görevi bir hüküm değil, bir pratik olarak görün
Platoların çoğu azar azar seçilir: Zorlayıcı proje geri çevrilir, geri bildirimden kaçılır, tanıdık iş elde tutulur. Carol Dweck'in zihniyet araştırması bunun nedenini açıklar. Yeteneğin sabit olduğuna inanırsanız her zor görev ne kadar yetenekli olduğunuzun sınavına, herkesin önünde yapılan bir hata da bir hükme dönüşür; bu yüzden zaten iyi göründüğünüz yerde kalırsınız. Gelişim zihniyetinde aynı görev bir pratiktir, hata da bir bilgidir. İş hayatında bu, yeteneğinizin hemen ötesindeki görevi ve onunla ilgili dürüst geri bildirimi istemek demektir. Sonra kendinizi değil, stratejinizi değerlendirin: Ne denedim, neyi değiştirirdim? Hissettiğiniz rahatsızlık, platodan çıktığınızın işaretidir.
- 3
Üç hayat taslağı çizin, birini bir sohbetle test edin
Stanford'da hayat tasarımı dersi veren Bill Burnett ve Dave Evans, kariyeri tek doğru cevabı olan bir sınav değil, birçok iyi cevabı olan bir tasarım problemi olarak ele alır. Odysseia Planları önümüzdeki beş yıl için üç farklı taslak ister: şu an içinde olduğunuz hayat, o seçenek ortadan kalksa kuracağınız hayat ve para ile imaj hiç önemli olmasa seçeceğiniz hayat. Sonra, büyük bir adımdan önce bir prototip gelir: O seçeneği zaten yaşayan biriyle bir görüşme. Antalya'da bir otelin rezervasyon şefi gelir yönetimini merak ediyorsa başka bir otelin gelir müdürüne bir kahve ısmarlar ve sıradan bir haftanın nasıl geçtiğini sorar. Böyle bir saat, bir yıllık kurstan ucuzdur ve çoğu zaman daha çok şey anlatır.
Designing Your LifeKavram: Odysseia Planları (Odyssey Plans) - 4
Bir A, bir B ve bir Z planı tutun
Reid Hoffman ve Ben Casnocha, The Start-up of You'da her kariyerin artık bir girişim gibi yönetilmesi gerektiğini savunur: Sürekli beta hâlinde, piyasa değiştikçe ayar yaparak. ABZ planlaması, ya hep ya hiç türünden bir sıçrayışın yerine aynı anda tutulan üç plan koyar. Plan A şu an yaptığınız iştir ve iyi yapılır. Plan B, bir kurs, bir yan proje ya da birkaç görüşmeyle sessizce hazırlandığınız yakın bir yöndür; böylece geçiş bir sıçrayış değil, bir yön değişikliği olur. Plan Z ise can simididir: İşler ters giderse sizi ayakta tutacak birikim ya da bulabileceğinizden emin olduğunuz bir yedek iş. Riski göze alınabilir kılan bu can simididir. Üçünü bu hafta tek sayfaya yazın, Plan Z'yi de rakamla: Kaç ay idare edebilirsiniz?
The Start-up of YouKavram: ABZ Planlaması (ABZ Planning) - 5
Yeni rolde önce öğrenin, sonra erken kazanın
Sıkışmışlıktan çıkış çoğu zaman bir geçişle biter; Michael Watkins'in İlk 90 Gün kitabı da o geçişin yerine oturması üzerinedir. Kuralı, harekete geçmeden önce öğrenmektir: İlk haftalar en az şey bildiğiniz ve en çok izlendiğiniz dönemdir, bu yüzden değişikliğe değil, dinlemeye aittir. Çevrenizdeki insanlara aynı birkaç soruyu sorun (ne işliyor, ne işlemiyor, neye dokunmamalıyım) ve yeni yöneticinizle doksanıncı günde başarının neye benzeyeceği konusunda, onun kelimeleriyle anlaşın. Sonra çevrenizdekilerin zaten istediği bir erken kazanım seçin, onu gerçekleştirin ve daha zor değişikliklerin ihtiyaç duyacağı itibarı ondan kazanın. Yeni bir rol, ancak ilk çeyreği onu öğrenmeye ayrılırsa yeni bir başlangıç olur.
Bugün dene — ücretsiz
Bugün bir üst kademedeki rol için beş iş ilanı okuyun ve hepsinin istediği, sizin en zayıf olduğunuz beceriyi işaretleyin. Sonra merak ettiğiniz kariyeri yaşayan bir kişinin adını yazın ve ondan yirmi dakikalık bir kahve rica edin.
Sık sorulan sorular
- Kariyerimde sıkışmış hissediyorsam ne yapmalıyım?
- Bir karar vermeden önce kanıt toplayın. İki üç hafta boyunca hangi işlerin size enerji verdiğini, hangilerinin sizi tükettiğini not edin (Burnett ve Evans buna İyi Zaman Günlüğü der) ve bir üst roldeki ilanların sürekli istediği becerileri listeleyin. Sonra küçük bir test yapın: Merak ettiğiniz işi yapan biriyle bir görüşme. Sıkışmışlık hissinin büyük kısmı, seçenek eksikliği kılığına girmiş bir bilgi eksikliğidir.
- Tutkumun peşinden mi gitmeliyim?
- Newport'un cevabı, bunun çoğu zaman kötü bir tavsiye olduğudur; tutku kötü olduğu için değil, peşinden gidilecek hazır bir tutkusu olan insan az olduğu için. İncelediği kişilerde tutku daha çok değerli bir işte iyileşmekten ve bu yetkinliğin kazandırdığı kontrolden doğuyordu. Bu yüzden zanaatkârın sorusuyla başlayın: Ben ne sunabilirim? Tutku arkadan yetişir.
- İşimi bırakmam mı, kalmam mı gerektiğini nasıl anlarım?
- Bunu iki soruya bölün. Birincisi: Bulunduğunuz yerde inşa edebileceğiniz nadir ve değerli bir beceri hâlâ var mı? Varsa kalmak, ilerlemenin en hızlı yolu olabilir. İkincisi: Alternatifi test ettiniz mi? Bir prototip görüşme, küçük ücretli bir proje ya da bir hafta sonu kursu, aylarca düşünmekten fazlasını söyler. Kötü bir pazartesi değil, test "evet" dediğinde ve Plan Z'niz hazır olduğunda bırakın.
- Otuzlarımın sonunda ya da kırklarımda kariyer değiştirmek için çok mu geç?
- "Artık çok geç" düşüncesi, Burnett ve Evans'ın işlevsiz inançlar arasında saydığı bir cümledir: Gerçek gibi hissettirir, duvar gibi işler. Yeniden çerçevelemesi şudur: Sıfırdan başlamıyorsunuz. Daha genç birinde olmayan varlıklarınız var: beceriler, itibar ve işinizi bilen insanlar. Asıl soru, bu varlıkların hangi yakın yönü kolaylaştırdığıdır; bu da Hoffman ve Casnocha'nın Plan B'sidir. Her şeyi bir anda değiştirmek nadiren gerekir.
- Yeni bir işe nasıl iyi başlarım?
- Harekete geçmeden önce öğrenin. İlk haftaları soru sorup dinleyerek geçirin, doksanıncı günde başarının ne anlama geldiğini yeni yöneticinizle konuşun ve ekibin zaten istediği tek bir erken kazanım seçin. Watkins'in araştırması liderler üzerinedir ama bu takvim, ekip değiştiren bir analist ya da mühendis için de aynı şekilde işler. Bir şeyin neden öyle olduğunu anlamadan büyük hiçbir şeyi değiştirmeyin.