Görmezden Gelemeyecekleri Kadar İyi Ol
Cal Newport
So Good They Can't Ignore You
Görmezden Gelemeyecekleri Kadar İyi Ol (So Good They Can't Ignore You), Cal Newport'un "tutkunun peşinden git" tavsiyesine karşı yazdığı kitaptır. Newport'a göre çoğu insanın bulunmayı bekleyen hazır bir tutkusu yoktur. İşi tatmin edici kılan özerklik, yaratıcılık ve etki gibi özellikler nadir ve değerlidir; bu yüzden ancak nadir ve değerli becerilerle, yani kariyer sermayesiyle satın alınır. Tutku da çoğu zaman bir işte iyi olmanın ardından gelir, öncesinde değil.
Ne yapmak için yaratıldığınızı keşfetmeyi yıllardır bekliyorsanız, Newport'un rahatsız edici bir cevabı var: Beklediğiniz duygu genellikle bir işte iyi olduktan sonra gelir, önce değil. Kitap, tutku tavsiyesinin yetenekli insanları neden huzursuz bıraktığını ve onun yerine neyin inşa edilmesi gerektiğini anlatıyor.
Kitabın özü
Georgetown Üniversitesi'nde bilgisayar bilimci olan Newport, kitabı dört kural etrafında kurar. Birinci kural tutku hipotezini, yani önce içinizde hazır bekleyen bir tutkuyu bulup sonra ona uygun bir iş seçmeniz gerektiği inancını reddeder. Newport, Steve Jobs'un ilk yıllarını yeniden anlatır ve örgüt psikoloğu Amy Wrzesniewski'nin insanların işlerine nasıl baktığını inceleyen çalışmaları da dahil olmak üzere araştırmalara dayanarak, işini sevmenin yetkinlikten, özerklikten ve emeğin bir işe yaradığı duygusundan doğduğunu savunur. Adını komedyen Steve Martin'in sahneye çıkmak isteyenlere verdiği tavsiyeden alan ikinci kural, tutku zihniyetinin (Dünya bana ne sunabilir?) yerine zanaatkâr zihniyetini (Ben dünyaya ne sunabilirim?) koyar ve kariyer sermayesini tanıtır: Bilgi çalışanlarının çoğunun kabul edilebilir bir seviyeye ulaşınca bıraktığı, rahatsız edici bilinçli pratikle edinilen nadir ve değerli beceriler. Üçüncü kural bu sermayeyi ne yaptığınız ve nasıl yaptığınız üzerindeki kontrole harcamakla ilgilidir; iki tuzağa dikkat çeker: Kontrolü onu destekleyecek sermaye olmadan istemek ve sermaye biriktiğinde işverenin direnciyle karşılaşmak. Dördüncü kural ise misyon üzerinedir: Ancak bir alanın en ileri ucunda görünür hâle gelen ve en iyi küçük, somut bahislerle izlenen birleştirici bir amaç.
2012'de yayımlanan kitap, Newport'un MIT'deki doktora sonrası çalışmasını bitirirken yaşadığı iş arayışı üzerine kuruludur; bir bluegrass gitaristi, bir televizyon yazarı ve bir genetikçi gibi insanlarla yapılmış görüşmelere dayanır. Bir araştırma derlemesinden çok iyi kurgulanmış bir deneme gibi okunur: Olayların sırası konusunda ikna edicidir, sert veriler konusunda daha hafiftir. Kalıcı katkısı bir kavram dağarcığıdır: Kariyer sermayesi ve zanaatkâr zihniyeti, belirsiz bir "çağrı" kaygısını beceriyle ilgili pratik bir soruya çevirir.
Kime göre
- Çalışma hayatının ilk yıllarını geride bırakmış, huzursuz ve yanlış alanı seçip seçmediğini sorgulayan profesyoneller
- Kendisine tutkusunun peşinden gitmesi söylenmiş ama tutkusunun ne olduğunu bilmeyen yeni mezunlar
- Müşterilerin şimdiden para ödeyeceği bir beceri edinmeden, bir hayal uğruna güvenli işini bırakmayı düşünenler
Kime göre değil
- — Gerçekten zararlı ya da nadir beceri edinmeye hiç fırsat vermeyen bir işte çalışanlar; Newport da böyle işlerden ayrılmayı önerir
- — Titiz bir araştırma derlemesi arayanlar; kitap savını çoğunlukla görüşmeler ve örnekler üzerinden kurar
Ana dersler
01
Tutku ustalığın ardından gelir
Tutku hipotezi, önce tutkunuzu bulmanızı, sonra ona uyan bir iş seçmenizi söyler. Newport'a göre sıra genellikle tersidir: İnsanlar iyi oldukları işi, o beceri onlara saygı, özerklik ve etki kazandırdığında sevmeye başlar. Bu yüzden asıl soru "Bu iş bana uygun mu?" değil, "Burada neyde daha iyi hâle geliyorum?" sorusudur.
Kocaeli'de bir kalite mühendisi, üç yılda iki kez iş değiştirmiş; ikisi de ona "tutkusu gibi gelmemiş". Üçüncü işinde işin ona uyup uymadığını sormayı bırakıyor ve neyde açıkça daha iyi olabileceğini soruyor. Bir yıl sonra fabrikanın tedarikçi denetimlerini yürütüyor; bir zamanlar sıkıcı bulduğu iş, haftanın en çok beklediği kısmı olmuş.
02
Para birimi kariyer sermayesidir
İnsanların işten istediği kontrol, yaratıcılık ve etki nadir ve değerlidir; kimse bunları bedavaya vermez, onları nadir ve değerli becerilerle takas edersiniz. Newport bu para birimine kariyer sermayesi der. Sermaye bilinçli pratikle, yani dürüst geri bildirim eşliğinde yeteneğinizin sınırında çalışarak büyür. Bu çalışma doğası gereği rahatsız edicidir ve çoğu insanın birkaç yıl sonra bıraktığı şey tam da budur.
Mersin'de bir lojistik koordinatörü, hedeflediği operasyon müdürlüğü için açılmış beş ilanı okuyor. Dördü, hiç kullanmadığı gümrük rejimleri bilgisini istiyor. Kendine on üzerinden üç veriyor, bir ay boyunca şirketin gümrük uzmanının yanında çalışmayı rica ediyor ve kendini yeniden puanlayacağı bir tarih belirliyor.
03
Kontrolü istemeden önce kazanın
Ne yaptığınız ve nasıl yaptığınız üzerindeki kontrol, iş tatmininin en güçlü kaynaklarından biridir; ama Newport iki tuzak tarif eder: Becerileriniz taşıyamadan onu ele geçirmeye çalışmak ve becerileriniz taşıyabildiğinde dirençle karşılaşmak. İkisi için önerdiği test, finansal uygulanabilirlik yasası dediği para testidir: İnsanlar işinizin daha bağımsız hâli için ödeme yapmaya hazırsa adım muhtemelen sağlamdır.
İzmir'de bir grafik tasarımcı serbest çalışmak istiyor. İstifa etmeden önce, ajansının onayıyla eski müşterileri için iki hafta sonu projesi alıyor; ikisi de tam ücretini ödüyor, biri yeni iş istiyor. Bu kanıtla, güvenlik ağı olmadan atlamak yerine haftada dört gün çalışmayı pazarlık ediyor.
Bugün dene
İş arkadaşlarınızın size düzenli olarak getirdiği üç konuyu yazın; hem ekibinizde az kişide olan hem de birinin para ödediği konuyu işaretleyin ve kendinize o konuda on üzerinden bir puan verin.
Hızlı kontrol
Newport, önce tutkunuzu bulup sonra ona uyan bir iş seçmeniz gerektiği inancına ne ad verir?
Newport'a göre daha fazla kontrol için atılan bir adımın sağlam olduğunu en iyi ne gösterir?
Seçme alıntılar
“Görmezden gelemeyecekleri kadar iyi ol.”
“Etkileyici kariyerlerin çoğu zaman karmaşık kökenleri vardır ve bu kökenler, tek yapmanız gerekenin tutkunuzun peşinden gitmek olduğu yönündeki basit fikri çürütür.”