Özgüven Boşluğu
Russ Harris
The Confidence Gap
Özgüven Boşluğu (The Confidence Gap), Russ Harris'in kabul ve kararlılık terapisini (ACT) özgüvene uyguladığı kitaptır. Temel kuralı şudur: Önce özgüvenli eylemler gelir, his sonra. Bu yüzden harekete geçmek için kendinizi özgüvenli hissetmeyi beklemek hiç bitmez; kitabın adındaki boşluk bu bekleyiştir. Araçları ayrışma (bir düşünceye boyun eğmek yerine onu bir düşünce olarak fark etmek), iç eleştirmenin yerine yol gösterici olarak değerler ve korku geçtikten sonra değil, korku yerinde dururken harekete geçmeye istekli olmaktır.
Yıllardır kendinizi hazır hissetmeyi bekliyorsunuz. Terapistlere eğitim veren bir hekim olan Harris'e göre bu his eylemden önce değil, gelirse, eylemden sonra gelir. Kitap size iç eleştirmen konuşmaya devam ederken harekete geçmenin araçlarını verir.
Kitabın özü
Harris, çoğu insanın farkında olmadan uyduğu bir kuraldan yola çıkar: "Önce kendimi özgüvenli hissetmeliyim, sonra harekete geçerim." His ile eylem arasındaki bu mesafeye özgüven boşluğu der ve bu boşlukta bekleyenlerin sonsuza dek beklediğini gösterir. Çünkü özgüven hissi işe başlamanın ön koşulu değil, o işi yeterince yapmış olmanın ürünüdür. Harris'in tanımında özgüven korkunun yokluğu değil, korkuyla kurulan bir ilişkidir: korku yerinde dururken önemli olanı yapabilmek. Kitabın araçları kabul ve kararlılık terapisinden gelir. Ayrışma: Düşüncenin başına bir ifade ekleyin ("Aklımdan 'başaramayacağım' diye bir düşünce geçiyor") ya da onu bir çizgi film karakterinin sesiyle söyleyin. Düşüncenin içeriği değişmez ama sizi yakalayan gücü azalır; çünkü bir düşüncenin aklınızda olması ile kararlarınızı yönetmesi ayrı şeylerdir. Değerler: O ortamda neyin arkasında durmak istediğiniz. Değerler sonuca bağlı değildir ve yol gösterici olarak eleştirmenin yerini alır. İsteklilik: Korkuyla savaşmak yerine ona yer açmak. Son olarak her gün atılan küçük ve kararlı adımlardan oluşan bir pratik; kişinin beklediği özgüveni üreten de bu adımlardır.
Kitap 2010'da, Harris'in The Happiness Trap'inden sonra yayımlandı. Yöntemin en tanınmış eğitmenlerinden biri hâline gelen bir hekimin yazdığı, alıştırmalarla dolu pratik bir el kitabıdır. Bir özgüven kitabı için alışılmadık bir duruşu vardır: Korkuyu tedavi etmeyi vaat etmez; yalnızca korkuyla birlikte harekete geçmenin yolunu gösterir.
Kime göre
- Yıllardır kendini hazır hissetmeyi bekleyen herkes
- İç eleştirmeni susmayan ve onunla tartışmayı çoktan denemiş olanlar
- Olumlamaları utandırıcı bulan ve korku varken de işe yarayan bir yöntem arayan okurlar
Kime göre değil
- — Korkusuz hissetmek isteyen okurlar; kitap bunun tersini vaat eder ve sözünü tutar
- — Alıştırmalardan hiç hoşlanmayanlar; yöntem bir tartışma değil, bir pratiktir
Ana dersler
01
Önce özgüvenli eylemler gelir
Özgüven hissi, gelirse, yapılan işin ardından gelir. Kendinizi hazır hissetmeyi beklemek boşluğun ta kendisidir ve bu boşluk hiçbir zaman his tarafından kapanmaz. Çıkış yolu, yapmak istediğiniz şeyin en küçük hâlini bugün, korku yerinde dururken yapmak ve bunu bir kanıt olarak kaydetmektir.
Ankara'da çalışan bir veri analisti, üç haftadır sormak istediği soruyu salı toplantısında, kalbi küt küt atarak soruyor. Sorudan önce özgüveninde hiçbir şey değişmemişti. Sonrasında değişen tek şey, artık toplantıda soru sorabildiğine dair elinde bir kanıt olmasıydı.
02
Düşüncenin kancasından kurtulun
Eleştirmenle tartışmayın, ona boyun da eğmeyin; ikisi de birer kancadır. Düşüncenin başına "Aklımdan … diye bir düşünce geçiyor" ifadesini ekleyin ve dünyaya onun içinden bakmak yerine ona dışarıdan bakın. İçerik aynı kalır ama sizi yakalayan gücü kaybolur. Zihniniz her önemli odanın kapısında o düşünceyi yeniden üretecektir; beceri, düşünce konuşurken içeri girebilmektir.
Analistin eleştirmeni her toplantıdan önce aynı şeyi söylüyor: "Yavaş olduğunu düşünecekler." Analist bu cümleyi başına o ifadeyi ekleyerek, kulağına hava durumu gibi gelene kadar yüksek sesle okuyor ve soruyu yine de soruyor.
03
Yol gösterici olarak eleştirmenin yerine değerleri koyun
Değerler hedef değil, yöndür: dürüstlük, merak, katkı. Toplantının nasıl sonuçlanacağına bağlı olmadıkları için insan korkarken de onlara göre davranabilir. Kapıda sorulacak soru "Özgüvenli miyim?" değil, "Buna değer veren biri şimdi ne yapardı?" sorusudur.
İstanbul'da çalışan bir mimar, proje değerlendirme toplantılarında gördüğünü söyleyen biri olmaya karar veriyor. O günden sonra her toplantıda, korkusu her seferinde yerinde dururken, bir cümle söylüyor.
Bugün dene
Kendinizi hazır hissetmeyi beklediğiniz bir şeyi seçin, en küçük hâlini bugün korkunuz yerinde dururken yapın ve bir kanıt listesinin ilk maddesi olarak yazın.
Hızlı kontrol
Özgüven boşluğu nedir?
Ayrışma nedir?
Seçme alıntılar
“Önce özgüvenli eylemler gelir; özgüven duyguları sonra gelir.”
“Gerçek özgüven korkunun yokluğu değildir; korkuyla kurulan ilişkinin dönüşmesidir.”