Nasıl Mutlu Olunur?
Sonja Lyubomirsky
The How of Happiness
Nasıl Mutlu Olunur?, Sonja Lyubomirsky'nin kalıcı olarak daha mutlu olmak üzerine araştırmaya dayanan rehberidir. Lyubomirsky'ye göre ne kadar mutlu olduğumuzun bir kısmını mizaç, bir kısmını koşullar belirler; ama anlamlı bir kısmı şükran, iyilik, tadını çıkarmak ve hedeflere bağlanmak gibi bilinçli etkinliklerden gelir. En iyi pratik de onu yapan kişiye uyan pratiktir.
Bir zam, daha büyük bir ev ya da uzun süre beklenen bir unvan çoğu insanı birkaç ay mutlu eder, sonra sıradanlaşır. Kariyerini mutluluğu neyin kalıcı kıldığını sınamaya adamış psikolog Lyubomirsky bu hayal kırıklığından yola çıkar ve daha dar ama daha işe yarar bir soru sorar: Yeni bir koşulun heyecanı geçtikten sonra hangi bilinçli alışkanlıklar karşılık vermeyi sürdürür?
Kitabın özü
Kaliforniya Üniversitesi Riverside'da psikoloji profesörü olan Lyubomirsky, kitabı kendi deneylerine ve iyi oluş üzerine daha geniş araştırmalara dayandırır. Kitabın düzenleyici fikri, Ken Sheldon ve David Schkade ile 2005'te yazdığı bir makaleden gelir: İnsanlar arasındaki mutluluk farkları genetik bir sabit noktayı, yaşam koşullarını ve bilinçli etkinlikleri, yani insanların yapmayı seçtiği şeyleri yansıtır. Koşullar çoğu insanın beklediğinden az önemlidir, çünkü onlara alışırız; etkinlikler ise alışmaya direnir, çünkü değişir, gelip gider ve dikkat ister. Kitap ardından bu türden on iki etkinlik sunar; aralarında şükranı dile getirmek, iyimserlik geliştirmek, iyilik yapmak, ilişkileri beslemek, affetmeyi öğrenmek, akışı artırmak, tadını çıkarmak, hedeflere bağlanmak ve bedene özen göstermek vardır. Her biri, arkasındaki çalışmalar ve başlamak için pratik yollarla birlikte anlatılır.
Kitabı mutluluk tavsiyelerinin çoğundan iki özellik ayırır. Birincisi uyumdur: Lyubomirsky her şeyi önermek yerine, okurun her etkinliği neden sürdüreceğini soran kısa bir tanı aracı verir ve onu doğal, keyifli ve değerli gelen birkaç etkinliğe yönlendirir. İkincisi doz ve alışma konusundaki dürüstlüktür: Çalışmalarında şükredilecek şeyleri haftada bir saymak, haftada üç kez saymaktan daha çok işe yaradı; birkaç iyiliği tek bir günde yapmak da aynı iyilikleri haftaya yaymaktan daha etkili oldu. Kitabın en bilinen rakamı ise daha az sağlamdır. İnsanlar arasındaki mutluluk farklarının yaklaşık yüzde 40'ını bilinçli etkinliklere bağlayan pasta grafiği sonradan sert biçimde eleştirildi ve Lyubomirsky de onu yeniden ele aldı. Oranları bir ölçüm değil, bir örnekleme olarak okumak gerekir; pratiklerin dayanağı daha güçlüdür, ama etkileri genellikle mütevazıdır.
Kime göre
- Kâğıt üzerinde her şeyi yolunda olan ama kendini durgun hisseden ve yalnızca bir teşhis değil, yapacak bir şey arayan yetişkinler
- 'Mutluluk bir seçimdir' sözüne güvenmeyen ve her pratiğin arkasındaki çalışmaları görmek isteyen okurlar
- Başkalarına önerebilecekleri, kanıta dayalı iyi oluş pratikleri arayan yöneticiler, öğretmenler ve koçlar
Kime göre değil
- — Depresyon ya da kriz yaşayanlar: Bu kitap gündelik pratikler sunar, tedavi değildir; doğru ilk adım bir uzmana başvurmaktır
- — Tek bir iyi yaşam kuramı arayanlar: Kitap bir savdan çok bir alet çantasıdır ve bir çalışma kitabına yakındır
Ana dersler
01
Koşullar söner, etkinlikler karşılık vermeyi sürdürür
Koşullardaki değişikliklerin çoğu bizi bir süre yükseltir, sonra yeni normal olur: daha yüksek maaş, daha büyük ev, yeni şehir. Bilinçli etkinlikler bu kaymaya direnir, çünkü günden güne değişir ve dikkat ister; böylece yeni anlar üretmeyi sürdürür. Pratik sonuç şudur: Doğru koşulları beklemeye daha az, koşullar nasıl sonuçlanırsa sonuçlansın bu hafta başlayabileceğiniz birkaç bilinçli alışkanlığa daha çok emek verin.
Mersin'de lojistik müdürü olan Serdar, iki yıldır genel müdürlüğe tayinini bekliyor ve onu mutlu edecek şeyin bu olduğundan emin. Bir akşam iki sütun yazıyor: beklediği şey ve yine de yapabileceği şey. Aynı hafta iki iş arkadaşıyla perşembe akşamları koşmaya başlıyor. Tayin hâlâ beklemede; perşembe akşamları ise artık bir şey beklemiyor.
02
Size uyan pratikleri seçin
Hiçbir mutluluk pratiği herkese uymaz. Lyubomirsky'nin tanı aracı, her etkinliği neden sürdüreceğinizi sorar: Doğal geldiği, keyif verdiği ve değer verdiğiniz için yapmak, pratiğin kalıcı olacağını gösterir; suçluluk ve başkalarının beklentisi ise bırakılacağını. İyi yapılan iki üç uygun pratik, görev duygusuyla sürdürülen uzun bir programdan daha çok iş görür. Size uymayan ünlü bir pratiği bırakmak da başarısızlık değil, işe yarar bir bilgidir.
Bursa'da hemşire olan Dilek, bir iş arkadaşı çok övdüğü için şükran günlüğü tutuyor ve her gece form dolduruyormuş gibi hissediyor. Seçeneklerini puanladığında iyilik ve yürüyüş öne çıkıyor. Günlüğü suçluluk duymadan bırakıyor ve yalnız yaşayan bir komşusuyla cumartesi yürüyüşlerine başlıyor; dört ay sonra ikisi de sürüyor.
03
Doz ve çeşitlilik önemlidir
Daha fazlası her zaman daha iyi değildir. Lyubomirsky'nin çalışmalarından birinde, şükredilecek şeyleri haftada bir sayanlar, haftada üç kez sayanlardan daha çok kazandı; bir başkasında, tek bir günde yapılan birkaç iyilik, haftaya yayılan aynı iyiliklerden daha çok işe yaradı. Pratikler aynı biçimde tekrarlandığında da bayatlar; zamanlamayı, biçimi ya da kiminle yapıldığını değiştirmek onları işler tutar.
Gaziantep'te öğretmen olan Hatice, hep aynı üç kelimeye dönüşmüş gecelik 'üç iyi şey' listesinin yerine, her maddenin neden olduğunu da yazdığı tek bir pazar sayfası koyuyor. Ayda bir, o sayfada adı geçen birine kısa bir teşekkür mesajı gönderiyor. Dört ay sonra sayfa hâlâ bayatlamadı.
04
İyilik ve ilişkiler vereni de besler
İyilik eylemleri yalnızca alanın değil, yapanın da iyi oluşunu artırır; özellikle özgürce seçildiklerinde ve zamanla çeşitlendirildiklerinde. İlişkileri beslemek on iki etkinlikten biridir, çünkü yakın bağlar araştırmalarda mutlulukla en tutarlı biçimde birlikte görülen etkenler arasındadır ve haftanın sonunda arta kalan zamanla değil, bilerek ayrılan zamanla yaşarlar.
Kocaeli'de eczacı olan Nurten, her ayın ilk cumartesini iyilik günü yapıyor: yaşlı komşusunun alışverişi, yeğeniyle bir saat matematik ve sevdiği küçük fırına uzun, ayrıntılı bir yorum. Üçüncü ay komşusu elinde bir tabak ev yapımı dolmayla kapısını çaldı.
Bugün dene
Daha iyi hissetmek için beklediğiniz koşulu yazın, ondan bağımsız olarak başlayabileceğiniz bir etkinliği yanına ekleyin ve bugün o etkinliğe on dakika ayırın.
Hızlı kontrol
Bilinçli etkinlikler neden koşullardaki değişikliklerden daha uzun süre etkili olur?
Lyubomirsky şükredilecek şeyleri ne sıklıkla saymak konusunda ne buldu?
Seçme alıntılar
“Mutluluk, dışarıda bulmamızı bekleyen bir şey değildir. Dışarıda olmamasının nedeni, içimizde olmasıdır.”
“Mutluluk terimini, sevinç, hoşnutluk ya da olumlu iyi oluş deneyimini, insanın hayatının iyi, anlamlı ve değerli olduğu duygusuyla birlikte anlatmak için kullanıyorum.”